CPR Nasıl Yapılır? Yetişkin, Çocuk ve Bebekte Adım Adım

CPR (kardiyopulmoner resüsitasyon), kalbi durmuş bir kişide göğüs kompresyonları ve kurtarıcı soluklarla beyne ve hayati organlara kan akışını sürdürme işlemidir. Boğulma vakalarında CPR'ın önemi daha da artar; çünkü kalp durması genellikle önce oksijensizlik nedeniyle gelişir.

Kalp durmasında beyin hasarı dakikalar içinde başlar. Uygulanan her dakikalık gecikme, hayatta kalma olasılığını belirgin biçimde düşürür. Bu yüzden CPR, "mükemmel yapılması" değil, hemen başlanması gereken bir müdahaledir.

Başlamadan önce: üç kontrol

1. Güvenlik. Ortam sizin için güvenli mi?
2. Bilinç. Omuza dokunun, yüksek sesle seslenin.
3. Solunum. Havayolunu açın, 10 saniye değerlendirin.

Bilinç yoksa ve solunum normal değilse CPR başlatılır. Nabız aramak için zaman harcamayın; eğitimli kişilerde bile nabız değerlendirmesi güvenilir değildir.

Yetişkinde CPR

Pozisyon: Kazazede sert ve düz bir zeminde sırtüstü yatırılır. Yatak veya şişme minder üzerinde kompresyon etkisizdir.

El konumu: Bir elin topuğu göğüs kemiğinin alt yarısına, ortaya yerleştirilir. Diğer el üstüne konur, parmaklar kenetlenir.

Teknik:

• Kollar dirsekten bükülmez; güç omuzdan ve gövdeden gelir.
• Derinlik 5-6 santimetredir.
• Hız dakikada 100-120 kompresyondur.
• Her kompresyondan sonra göğsün tam geri gelmesine izin verilir.
• 30 kompresyon, 2 kurtarıcı soluk döngüsü uygulanır.

Çocukta CPR (1 yaş - ergenlik)

Temel mantık aynıdır, uygulama ölçekleri farklıdır:

• Derinlik: Göğüs ön-arka çapının yaklaşık üçte biri.
• El: Çocuğun boyutuna göre tek veya iki el.
• Boğulma kaynaklı arrestte beş kurtarıcı soluk ile başlanır.
• Oran tek kurtarıcıda 30:2, iki kurtarıcıda 15:2 olarak uygulanabilir.

Bebekte CPR (0-1 yaş)

• İki parmak tekniği kullanılır (meme çizgisinin hemen altı).
• Derinlik yine göğüs çapının üçte biridir.
• Kurtarıcı soluk ağız-burun birlikte kapatılarak verilir ve çok küçük hacimlerde uygulanır.
• Baş aşırı geriye itilmez; bebekte aşırı ekstansiyon havayolunu kapatır.

Kurtarıcı soluk tekniği

1. Havayolunu açın (baş geri-çene yukarı).
2. Burnu iki parmakla kapatın.
3. Normal bir nefes alın, ağzı tamamen kapatarak yaklaşık bir saniyede üfleyin.
4. Göğsün yükseldiğini gözle doğrulayın.
5. Havanın çıkmasını bekleyin ve ikinci soluğu verin.

Göğüs yükselmiyorsa: havayolu pozisyonunu düzeltin, ağız içini kontrol edin ve tekrar deneyin. İki denemeden fazla uğraşmayın; kompresyona dönün.

Sık yapılan hatalar

Kurtarıcı değişimi

Etkili CPR yorucudur ve kalite iki dakika içinde düşmeye başlar. Mümkünse iki dakikada bir kurtarıcı değişilir. Değişim, kompresyona verilen ara 5 saniyeyi geçmeyecek şekilde planlanır — bunun için "3-2-1 değiş" gibi sesli sayım kullanmak pratiktir.

Sadece kompresyon (hands-only) ne zaman?

Eğitimsiz kişiler veya kurtarıcı soluk vermek istemeyenler için yalnızca kompresyon uygulaması önerilir ve hiç müdahale etmemekten çok daha iyidir.

Ancak boğulma vakaları bu kuralın istisnasıdır. Sorun oksijen eksikliği olduğu için kurtarıcı soluk kritik önemdedir. Cankurtaranlar bu nedenle mutlaka tam CPR eğitimi alır ve balon-maske ile solutmayı öğrenir.

Boğulmada akciğerden su boşaltmaya çalışmayın. Karın bölgesine bası uygulamak kusmaya ve aspirasyona yol açar; zaman kaybettirir ve zarar verir.

Kusma olursa ne yapılır?

CPR sırasında kusma sık görülür. Kazazedenin başı ve gövdesi birlikte yana çevrilir, ağız temizlenir ve hemen kompresyona dönülür. Bu manevra 10 saniyeden uzun sürmemelidir.

CPR ne zaman durdurulur?

Sahada en zor kararlardan biri, müdahaleyi ne zaman sonlandıracağınızdır. Cankurtaran için ölçüt nettir ve kişisel yorumdan bağımsızdır. CPR yalnızca şu durumlarda durdurulur:

• Kazazede normal solunuma ve bilince döndüğünde
• Profesyonel sağlık ekibi devraldığında
• Ortam kurtarıcı için tehlikeli hâle geldiğinde
• Kurtarıcı fiziksel olarak tamamen tükendiğinde

Kişinin "kurtarılamayacağına" karar vermek cankurtaranın görevi değildir. Özellikle soğuk suda gelişen boğulmalarda, uzun süre sonrasında bile başarılı resüsitasyon örnekleri bildirilmiştir. Bu nedenle kural basittir: başladıysanız, yukarıdaki dört koşuldan biri gerçekleşene kadar sürdürün.

Kompresyon kalitesini artıran üç pratik

1. Ritim için tempo tutun. Dakikada 100-120 vuruşluk bir tempo, sayarak veya bilinen bir şarkının ritmiyle korunabilir.
2. Diz konumunu ayarlayın. Kazazedenin omzu hizasında diz çökmek, omuzlarınızın ellerinizin tam üzerinde olmasını sağlar.
3. Kesintiyi ölçün. Soluk, AED analizi ve kurtarıcı değişimi için verilen araların hepsi 10 saniyeyi geçmemelidir.

Eğitim ve tekrar

CPR, tarifi okunarak öğrenilebilecek bir beceri değildir. Doğru derinlik ve hız, ancak geri bildirimli manken üzerinde tekrar edilerek kazanılır. Cankurtaranlar için önerilen tekrar sıklığı üç aydır.

Uygulamalı CPR ve AED eğitimlerinin kademeli cankurtaran programlarındaki yeri için MC Su Akademi sayfasını inceleyebilirsiniz.