Cankurtaranlıkta Hukuki Sorumluluk: Bilinmesi Gerekenler

Cankurtaranlık, doğrudan insan hayatına temas eden bir meslek olduğu için hukuki boyutu göz ardı edilemez. Bu yazı hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; amacı, sahada çalışan cankurtaranların ve tesis yöneticilerinin karşılaşabileceği sorumluluk başlıklarını genel hatlarıyla anlaşılır kılmaktır. Somut bir olayda mutlaka hukuk uzmanına danışılmalıdır.

Özen yükümlülüğü nedir?

Cankurtaran, görev alanındaki kişilerin güvenliğini sağlamak üzere görevlendirilmiş bir kişidir. Bu görevlendirme, beraberinde makul bir özen gösterme yükümlülüğü getirir.

Özen yükümlülüğünün somut karşılıkları:

• Görev süresince gözetim noktasında bulunmak
• Ekipmanın çalışır ve erişilebilir olduğunu kontrol etmek
• Riskli davranışı gördüğünde müdahale etmek
• Olay durumunda öğrenilen protokolü uygulamak
• Müdahaleyi kayda geçirmek
• Yetkisi dışındaki durumlarda profesyonel yardım çağırmak

En büyük risk: görev başında olmamak

Hukuki sorunların büyük bölümü yanlış müdahaleden değil, müdahale edilememesinden doğar. Gözetim noktasından ayrılmış, telefonla ilgilenen, başka bir işle görevlendirilmiş veya belgesi geçersiz bir cankurtaranın bulunduğu tesiste yaşanan olaylar, en ağır sonuçları doğurur.

Bu nedenle cankurtaranın kendini koruma yolu basittir: görev tanımının dışına çıkmamak ve bunu yazılı olarak talep etmek.

İşletmenin sorumlulukları

İşletme, cankurtarana gözetim dışında iş verdiğinde bu yükümlülüğü fiilen ortadan kaldırmış olur. Bu, denetim ve yargı süreçlerinde en sık karşılaşılan kusur başlıklarından biridir.

Kayıt: en güçlü koruma

Sahada yapılan en küçük müdahale bile kayıt altına alınmalıdır. Kaydın içermesi gerekenler:

1. Tarih ve saat
2. Olayın yeri ve koşulları (hava, doluluk, bayrak durumu)
3. Kişi bilgileri (mümkünse)
4. Gözlenen bulgular
5. Uygulanan işlemler ve saatleri
6. Çağrılan yardım ve geliş saati
7. Sonuç ve devir bilgisi
8. Tanık bilgileri
9. Kaydı tutan kişinin adı ve imzası

Kayıt, olaydan sonra hatırlanarak değil, mümkün olan en kısa sürede yazılmalıdır. Aradan geçen her saat, ayrıntının doğruluğunu azaltır.

Yetki sınırları

Cankurtaran bir sağlık profesyoneli değildir. Yetki sınırları içinde kalmak hem hukuki hem etik bir gerekliliktir:

• Öğretilen ilk yardım uygulamalarının dışına çıkılmaz.
• İlaç verilmez, tıbbi tanı konulmaz.
• Kazazedenin durumu hakkında yakınlarına tıbbi yorum yapılmaz.
• Profesyonel ekip geldiğinde devir yapılır ve talimatlarına uyulur.

Kişisel verilerin korunması

Olay kayıtlarında yer alan kişisel ve sağlık bilgileri hassas veridir. Bu kayıtlar:

• Yalnızca yetkili kişilerce erişilebilir biçimde saklanmalı
• Sosyal medyada, mesajlaşma gruplarında paylaşılmamalı
• Fotoğraf ve video kaydı alınmamalı
• Basına yalnızca tesis yönetimi tarafından bilgi verilmeli

Bir olayın görüntüsünü paylaşmak, iyi niyetle yapılsa bile ciddi hukuki sonuçlar doğurabilir.

Sözleşme öncesi netleştirilmesi gerekenler

Cankurtaranın kendini koruması, sözleşme aşamasında başlar:

• Görev tanımının yazılı ve sınırlı olması
• Gözetim dışı iş verilmeyeceğinin belirtilmesi
• Vardiya süresi ve rotasyon düzeninin tanımlanması
• Ekipmanın işveren tarafından sağlanacağının yazılması
• Sigorta kaydının işe başlama tarihinden itibaren yapılması
• Acil durum planının ve tatbikat programının varlığı

Sık karşılaşılan kusur başlıkları

Denetim ve inceleme süreçlerinde en sık öne çıkan eksiklikler şunlardır:

• Görevli cankurtaranın belgesinin süresinin dolmuş olması
• Yeterli sayıda cankurtaran görevlendirilmemesi
• Cankurtarana gözetim dışı iş verilmiş olması
• Kurtarma ekipmanının eksik, bozuk veya erişilemez konumda olması
• AED bulunmaması veya pedlerinin süresinin geçmiş olması
• Derinlik ve uyarı işaretlemelerinin eksikliği
• Su berraklığının standardın altında olması
• Yazılı acil durum planı ve tatbikat kaydının bulunmaması
• Olay kayıtlarının tutulmamış olması

Bu listenin tamamı, sezon başında yapılacak yarım günlük bir kontrolle giderilebilir niteliktedir.

Sigorta ve iş sağlığı

Cankurtaranın kendi güvenliği de hukuki bir başlıktır. İşe başlama tarihinden itibaren sigorta kaydının yapılmış olması, iş sağlığı eğitiminin verilmesi ve kişisel koruyucu ekipmanın (güneş koruması, uygun gözlük, gölgelik) sağlanması işverenin yükümlülüğüdür.

Görev sırasında yaşanan bir sakatlanma veya sağlık sorununda, bu koşulların yerine getirilmiş olup olmadığı belirleyici olur. Cankurtaranın işe başlarken sigorta kaydını teyit etmesi, kendi hakkını koruması açısından ilk adımdır.

Ekip liderinin ek sorumluluğu

Altın cankurtaran kursu düzeyindeki ekip liderleri, yalnızca kendi eylemlerinden değil ekibin hazırlık düzeyinden de sorumludur. Tatbikat yapılmamışsa, ekipman kontrol edilmemişse veya rotasyon planı yorgunluk üretiyorsa, sorumluluk yönetendedir.

Sonuç

Hukuki güvenliğin özü karmaşık değildir: görev başında olmak, protokole uymak, ekipmanı hazır tutmak ve kayıt tutmak. Bu dördü yerine getirildiğinde hem kazazede için en iyi sonuç sağlanır hem de cankurtaran korunmuş olur.

Kademeli eğitim programları, mevzuat ve kayıt tutma konularının işlendiği içerikler hakkında bilgi almak için MC Su Akademi sayfasını inceleyebilirsiniz.